March 19, 2019

Vấn đề về lao động di cư từ nông thôn ra thành thị được tranh luận rộng rãi trong những năm qua. Vào ngày 30 và 31 Tháng 10 năm 2014, hội thảo quốc tế về “Lao động di cư từ nông thôn ra thành thị ở các nước tiểu vùng sông Mê Kông” do Đại học Khoa học Huế (HUS) và Rosa-Luxemburg-Stiftung Đông Nam Á (RLS SEA) được tổ chức tại thành phố Huế nhằm thảo luận về vấn đề nong này.

Bắt đầu phiên họp đầu tiên, Tiến sĩ Lê Kim Lan, điều phối viên của dự án hợp tác giữa HUS và RLS SEA, giới thiệu tóm tắt các dự án chung, các hoạt động và thành tích đã đạt được trong lĩnh vực nghiên cứu di cư. Trong phần thứ hai của bài trình bày, bà nói về tình trạng di cư ở Việt Nam nói chung, và ở miền Trung Việt Nam nói riêng, bà cũng nêu lên một số bất lợi và khó khăn của công nhân nhập cư.

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Mỹ Vân từ HUS, trình bày về “Tác động của công nhân nhập cư đến phát triển kinh tế-xã hội khu vực nông thôn”. Nghiên cứu của bà, diễn ra tại bốn tỉnh Quảng Trị, Thừa Thiên Huế, tỉnh Savannakhet (Lào) và thành phố Hồ Chí Minh, cho thấy lao động di cư có tác động nhất định đến sự phát triển kinh tế-xã hội của nơi đi và nơi đến, cả tích cực (đóng góp để tăng thu nhập cho các hộ gia đình và giảm đói nghèo ở cấp địa phương, cải thiện kỹ năng lao động) và cả khía cạnh tiêu cực (thiếu hụt lực lượng lao động địa phương). Bà kết luận bằng cách chỉ ra rằng người lao động di cư không tiếp cận được nguồn vốn sinh kế tương xứng với sự đóng góp của họ, và điều này lại tăng thêm áp lực vào hệ thống sức khỏe, giáo dục và phúc lợi xã hội vốn đã quá tải.

Giáo sư Nguyễn Thị Định trình bày về “Thực thi quyền của lao động di cư tại các công ty FDI”. Cô nói về thực tế thực hiện quyền lao động cho người lao động di cư và đưa ra một số kiến nghị nhằm tạo quyền một khuôn khổ pháp lý toàn diện đảm bảo quyền cho người lao động. Theo cô, cần phải chú ý nhiều hơn tới việc thực hiện các quyền lao động cho người lao động di cư làm việc trong các khu công nghiệp và khu chế xuất.

Tiếp tục phiên họp đầu tiên, PGS Buadam Sengkhamkhautlavong, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Châu Á, Đại học Quốc gia Lào (NUOL), giới thiệu tóm tắt về tác phẩm đồng nghiên cứu của mình với Tiến sĩ Bualine Rousavanh từ Viện Công nghệ Vientiane về “Lao động di cư từ nông thôn ra thành thị tại Lào” . Ông giải thích bằng cách nào mà đói nghèo và thất nghiệp là nhân tố thúc đẩy di cư của thanh niên nông thôn, làm thế nào họ thích ứng với bối cảnh kinh tế xã hội và mới và trở thành một yếu tố của sự thay đổi trong các cộng đồng nông thôn. Ông cũng đề cập đến vấn đề thiếu lực lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệp nông thôn đang đe dọa sản xuất thực phẩm nói chung.

Bắt đầu từ phiên họp thứ hai, GS Nguyễn Đình Cử và PGS Phạm Đại Đồng từ Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội phát biểu về “Lao động di cư từ nông thôn ra thành thị: một số cân nhắc” với các khuyến nghị của một số phân tích và đánh giá “phi truyền thống” cũng như góp ý cho một sự thay đổi trong suy nghĩ và chính sách về sự di cư từ nông thôn ra thành thị.

Tiến sĩ Kanchana Tangchonlatip từ Viện Nghiên cứu Dân số và Xã hội, Đại học Mahidol, Thái Lan tiếp tục hội thảo với các bài phát biểu về “Di cư nông thôn-thành thị và sự phân chia nghề nghiệp theo giới tính ở đô thị Thái Lan”. Cô không chỉ mô tả các xu hướng di cư trong ở Thái Lan đang giảm nhưng cũng lập luận rằng di cư thành thị đến nông thôn trở thành xu hướng chủ yếu mặc dù xu hướng này có nhiều biến động do sự trở lại của những người di cư từ thành thị đến các vùng nông thôn – nơi cư trú gốc của họ để hỗ trợ các hoạt động nông nghiệp của hộ gia đình . Báo cáo của bà đã được minh họa bằng những số liệu thống kê cụ thể.

Tiến sĩ Hà Kiên Nghi từ Đức giới thiệu về “Chính sách nhập cư của Đức”. Ông đã giới thiệu đến hội thảo các giai đoạn của chính sách nhập cư tại Đức, phân tích lực hút và đẩy các yếu tố và các tác động của việc nhập cư vào xã hội.

Ông Ya Navuth, Giám đốc điều hành của CARAM Campuchia, phát biểu về “Làm thế nào để quản lý tốt hơn di cư lao động ở Campuchia?”. Ông thừa nhận rằng một số phụ nữ và trẻ em gái Việt bị bán sang Campuchia cho ngành công nghiệp mại dâm. Ông mô tả sự di cư tại Campuchia bằng cách phân tích các yếu tố thúc đẩy (không có công việc và thu nhập ổn định tại Campuchia, gán nợ, thiếu đất nông nghiệp để canh tác, thiếu thị trường để bán sản phẩm nông nghiệp) và các yếu tố kéo (nhiều cơ hội việc làm hơn và lương cao hơn tại nước đến ví dụ Thái Lan, Malaysia, Hàn Quốc, vv). Ông cũng chỉ ra rằng giới trẻ Campuchia đang bị thu hút vào lối sống đô thị ở các nước tiếp nhận và bị cuốn hút vào lối sống vật chất, họ thậm chí chấp nhận việc làm 3Ds tại các nước này (3Ds: Khó khăn, Bẩn và Nguy hiểm – Tiếng Anh: Difficult, Dirty and Dangerous) vì công dân các nước này không quan tâm đến những loại công việc thấp và không có kỹ năng.

Ngày thứ hai của hội thảo bắt đầu với phần trình bày của PGS Bùi Thị Tân và NCS Nguyễn Thị Thanh Huyền của HUS về “quan điểm về giới trong lao động di cư từ nông thôn ra thành thị ở miền Trung Việt Nam”. Họ nhấn mạnh rằng có một xu hướng ngày càng tăng trong lao động nữ di cư từ miền Trung Việt Nam, đặc biệt là trong các doanh nghiệp đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Các yếu tố chính dẫn đến tình trạng này là nghèo, vì hầu hết phụ nữ rời khỏi quê hương của họ với ước muốn nâng cao mức sống. Những phụ nữ này thường có ít sự lựa chọn trong công việc lựa; họ có xu hướng chấp nhận việc làm hợp pháp nhưng lương thấp.

Các nhà tổ chức sau đó trình chiếu một bộ phim của nhóm nghiên cứu về người di cư Việt Nam tại tỉnh Savannakhet, Lào bằng cách điều tra một ví dụ điển hình của một người lao động di cư nữ.

Sau bộ phim ngắn, Pansy Tun Thein, Giám đốc điều hành của Trung tâm Nguồn lực địa phương (LRC) Myanmar, trình bày một báo cáo thú vị, sâu sắc với chủ đề “Lao động di cư nông thôn tại Myanmar”. Bà thừa nhận rằng di cư nội địa và xuyên biên giới đã diễn ra ở Myanmar trong nhiều thập kỷ. Nhiều nỗ lực đã được thực hiện bởi các chính phủ và các bên liên quan để ngăn chặn nạn buôn bán người gắn với nhập cư. Mặc cho tất cả những nỗ lực này, đây vẫn tiếp tục là một vấn đề nóng bỏng, bà cũng kêu gọi nhiều sự quan tâm hơn để xây dựng một chương trình tái hòa nhập hiệu quả cho những người trở về.

Tiến sĩ Nguyễn Thị Hồng Xoan, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Việt Nam tại thành phố Hồ Chí Minh nói về “Sự hòa nhập về kinh tế và điều kiện sống của những người nhập cư trẻ ở thành phố Hồ Chí Minh”. Bà lập luận rằng người di cư trẻ tuổi ở thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM) có thể tìm thấy công việc dễ dàng nhưng hầu hết là các công việc lương thấp và không chính thức. Ngoài ra còn có rất nhiều rủi ro về sức khỏe và điều kiện làm việc như hầu hết trong số họ không được ký hợp đồng lao động và do đó rất dễ bị tận dụng. Hệ quả, làm việc chăm chỉ, sống trong tình trạng nghèo và ăn uống không bảo đảm là những trường hợp phổ biến mà những người di cư trẻ phải chịu đựng.

Kết thúc hội thảo, Tiến sĩ Lê Đăng Bảo Châu trình bày “Mạng xã hội của lao động trẻ em di cư từ nông thôn ra thành thị” với đề nghị ai là người kết nối giữa trẻ em ở nông thôn (và cha mẹ của họ) với thị trường lao động không chính thức tại đô thị.

Rất nhiều thông tin và kinh nghiệm đã được thảo luận và tiếp thu thông qua ngày một ngày rưỡi của hội thảo. Hy vọng rằng bản thông cáo chung của hội thảo sẽ được Chủ tịch ASEAN trong năm nay tại Myanmar chú ý tới.

Comments are closed.