September 21, 2018

Hội nghị quốc tế ở Yangon ngày 27 – 28 tháng 5 và Mandalay ngày 29 tháng 5 năm 2014.

Chính trị thế giới trong những năm gần đây có sự dịch chuyển bởikhủng hoảng tài chính nghiêm trọng, suy thoái kinh tế toàn cầu và xung đột về quyền tiếp cậnvà sử dụng tài nguyên. Hầu hết các vấn đề này gây nên bởi các nước định hướng tiêu dùng thuộc Bắc bán cầu, còn gọi là các nước công nghiệp hóa, trong khi các nước thuộc Nam bán cầu, là những nước kém phát triển nhất đang bị khai thác bóc lột từ lâu nay. Mặc dù chủ nghĩa tư bản gây nên những tiêu cực trong thời gian gần đây, các chính trị gia trên toàn thế giới vẫn chưa có một cuộc thảo luận nào về những giải pháp thay thế cho phát triển. Cách tiếp cận phát triển tiến bộ và phát triển trái ít khi được thảo luận trong các cuộc tranh luận quốc tế về mô hình phát triển. Quan niệm về tân tự do vẫn được coi là có thể đưa ra câu trả lời đúng đắn cho tất cả các câu hỏi đang đặt ra về phát triển.

Để thảo luận và trao đổi các giải pháp phát triển và chia sẻ kinh nghiệm chuyển đổi từ các quốc gia khác ở Nam bán cầu, Rosa-Luxemburg-Stiftung Đông Nam Á (SEA RLS) và Trung tâm tài nguyên địa phương Myanmar (LRC) phối hợp tổ chức một hội nghị ở Yangon và Mandalay vào ngày 27 – 28 tháng 5 và ngày 29 tháng 5. Hội nghị với chủ đề “Xem xét Quá trình chuyển đổi – So sánh từ góc độ của các nước Nam bán cầu” có sự tham gia của các nhà hoạt động, các chuyên gia, học giả và các nhà nghiên cứu từ Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Ecuador, Venezuela và Đức. Trọng tâm chính của bài trình bày là các khái niệm thay thế của phát triển được chuyển từ Bắc bán cầu đến các quốc gia ở Nam bán cầu, ngay cả khi các mô hình đó hầu hết không thể áp dụng. Quá trình này mang tính chất đặc thù vì hầu hết các quốc gia đều đã trải qua những kinh nghiệm từ chế độ thực dân, đấu tranh giành độc lập hay các cuộc nội chiến sau độc lập. Nhiều quốc gia bị cai trị bởi chế độ độc tài, ủy ban hành chính hoặc các bộ máy sử dụng quyền lực để khai thác chính phủ cho lợi ích cá nhân của họ. Myanmar là một quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên hóa thạch dồi dào và hiện nay đất nước đang suy tính để đảm bảo một sự chuyển biến xã hội, kinh tế và sinh thái bền vững và công bằng. Các tài nguyên thiên nhiên “bán ra” cho những đơn vị khai thác nước ngoài có thể gây nguy hiểm tới những tiến bộ đạt được cho đến nay.

Pansy Tun Thein, Giám đốc LRC, mở đầu hội nghị bằng một bài trình bày tổng quan ngắn gọn về quá trình chuyển đổi của Myanmar. Những năm qua khoảng cách giữa nông thôn và thành thị đã được nới rộng, đặc biệt ở Yangon, điểm nóng kinh tế của đất nước. Nadja Charaby, Giám đốc RLS Đông Nam Á, cũng nhấn mạnh rằng ở giai đoạn này cần thiết phải có một sự thảo luận về các khái niệm thay thế cho khái niệm tân tự do đã và đang thống trị quá trình chuyển đổi. Hoạt động tại Myanmar trong 1,5 năm với nhiều chương trình khác nhau, RLS nhận thấy rằng cách tiếp cận trọng yếu của RLS đối với tăng trưởng kinh tế và chuyển đổi có thể giúp Myanmar bền vững hơn.

Sau các bài phát biểu khai mạc, phiên họp thứ nhất bắt đầu bằng một bài thuyết trình nhiều thông tin của Kyaw Myo Min về “Phát triển và tác động xã hội tại Myanmar”. Myanmar đang đối mặt với một danh sách dài những thách thức đối với phát triển trong khi các nguồn lực thiết yếu vẫn còn hạn chế. Ưu tiên cho phát triển là mục tiêu cần thiết, dựa trên phân tích hiệu quả chi phí-lợi ích và một khuôn khổ tổng thể cho mục tiêu phát triển quốc gia dài hạn và trung hạn. Để so sánh sự phát triển của Myanmar với các nước khác ở Nam bán cầu, Giáo sư Edgardo Lander (Venezuela) đã trình bày vấn đề “Buôn bán tài nguyên và sự phản đối ở châu Mỹ Latinh”. Giáo sư Lander đã vẽ một bức tranh toàn diện của một thập kỷ qua, trong đó chủ yếu là việc các chính phủ cánh tả đã đàm phán lại thành công các điều kiện khai thác khối lượng tài nguyên thiên nhiên lớn với các tập đoàn, nhằm làm tăng thu nhập của nhà nước. Nguồn tăng ngân sách này đã được sử dụng để tài trợ cho các chương trình phúc lợi xã hội đầy tham vọng và đã thành công trong việc xóa đói giảm nghèo một cách hợp lý. Đồng thời, sự tàn phá sinh thái và xã hội vĩnh viễn do buôn bán tài nguyên đang đe dọa công bằng liên thế hệ và do đó tính bền vững của mô hình phát triển chủ yếu dựa vào xuất khẩu hàng hoá. Thiệt hại gây ra cho địa phương, chủ yếu là người bản địa, nông dân và thiên nhiên đang đe dọa tới lợi ích trong tương lai của cái gọi là chương trình nghị sự chính trị của những người buôn bán tài nguyên. Tiếp theo đó là bài trình bày của Giáo sư Lander, Tiến sĩ Miriam Lang, trụ sở RLS ở Quito, Ecuador, giới thiệu các giải pháp thay thế cho phát triển. Cô giải thích rằng hiện đang xuất hiện các luận điểm mới trong xã hội Mỹ Latinh, bởi trí thức trong và ngoài nước, nhằm cố gắng đưa ra cái nhìn khác cho câu hỏi làm thế nào để có được một “cuộc sống tốt”, làm thế nào để giải quyết các vấn đề xã hội, sinh thái và kinh tế một cách tốt hơn, làm thế nào để kiến thức địa phương được áp dụng để tìm ra đáp án cho những câu hỏi mang tính toàn cầu…, xem xét lại bản thân các khái niệm về phát triển. Khép lại phiên họp đầu tiên, Giáo sư Ulrich Brand – một chuyên gia hàng đầu về các chủ đề như toàn cầu hóa và bình luận, quản trị toàn cầu và chuyển đổi nhà nước, chính trị môi trường và tài nguyên cũng như dịch chuyển xã hội tại Đại học Vienna – đã đưa ra một cái nhìn tổng quan về những thành tựu và thất bại của các Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDG) của Liên Hiệp Quốc và triển vọng về một sự biến đổi sinh thái xã hội như là điều kiện cơ bản cho một chương trình nghị sự thực tế sau năm 2015. Theo phân tích của ông, chính sách phát triển hiện nay phải tập trung vào việc chuyển đổi toàn cầu trong chế độ hiện hành của đời sống và sản xuất theo hướng công bằng hơn, đoàn kết và bền vững về mặt sinh thái.

Hội nghị tiếp tục với phần trình bày về sự phát triển kinh tế của Philippines có thể được xem như là một ví dụ tiêu cực cho các nước Đông Nam Á khác. Ở cuối những năm 80 Philippines là một nền kinh tế hàng đầu ở Đông Nam Á nhưng chỉ tập trung vào một sản phẩm (dệt may) mới đây đã gây ra nhiều vấn đề kinh tế. Ngày nay, nền kinh tế của đất nước này phụ thuộc vào cung cấp dịch vụ, đặc biệt là “trung tâm chăm sóc khách hàng”. Giáo sư Rene Ofreneo kết thúc bài trình bày của mình với những lời cảnh báo rằng sẽ không có phát triển kinh tế bền vững ở Philippines và nền kinh tế của đất nước đang rất mất cân bằng. Sau đó, Ngo Sothath, một nhà tư vấn độc lập Campuchia, đã trình bày về “Phân phối đất đai và chính sách ở Campuchia”. Trong toàn khu vực Đông Nam Á, lấn đất đã trở thành một vấn nạn nóng kể từ khi các doanh nghiệp quốc tế cũng như trong nước đầu tư vào thị trường. Quan hệ gần gũi với các chính trị gia và một hệ thống chính quyền tham nhũng khiến các doanh nghiệp dễ dàng mua đất với chi phí rẻ hơn giá trị thực của nó. Điều này đã phá hủy đời sống của người dân nông thôn và gây thiệt hại nghiêm trọng đến nền kinh tế trong nước.

Ngày họp tiếp theo bắt đầu với phần tóm tắt ngắn gọn các bài thuyết trình và thảo luận của ngày hôm trước. Bài trình bày đầu tiên trong ngày của giám đốc dự án của RLS Bắc Kinh Sun Wei, “Trung Quốc trên con đường xây dựng hệ thống phúc lợi xã hội với đặc điểm của một nước xã hội chủ nghĩa” chỉ ra rằng bên cạnh sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng của đất nước, các vấn đề xã hội, như nhà ở, trường học hoặc tiếp cận các dịch vụ chăm sóc sức khỏe y tế vẫn còn tồn tại ở quốc gia này. Chính phủ Trung Quốc đang cố gắng khắc phục những vấn đề này nhưng chưa có khái niệm hiệu quả và hợp lý. Sau bài trình bày rất toàn diện và nhiều thông tin của Sun Wei, Giáo sư Wolfram Schaffar, Đại học Vienna, chia sẻ kiến thức về các cuộc thảo luận phát triển tại Thái Lan. Thái Lan có một bề dày phong phú các sáng kiến ​​cấp cơ sở và mạng lưới nơi các khái niệm phát triển thay thế được thảo luận và thực hành – như mạng lưới nông nghiệp thay thế, đồng nội tệ, cộng đồng kinh tế theo tư tưởng Phật giáo. Một số trong những mạng lưới này đã rất thành công và mang lại sinh kế cho nhiều hộ gia đình trong khu vực rộng lớn. Các cuộc đảo chính trước đây và mới đây ở Thái Lan đã gây nên một tình huống mà khi đó các mô hình thay thế bền vững; lấy cảm hứng từ tôn giáo có liên hệ với chủ nghĩa độc đoán, trong khi các mô hình tân tự do, nợ tài trợ, tăng trưởng có định hướng liên kết chặt chẽ với các nguyên tắc dân chủ và chương trình nghị sự của cựu Thủ tướng Thaksin. Điều này dẫn đến tình trạng nhiều mạng lưới phát triển thay thế và các tổ chức phi chính phủ đã bắt tay với nhóm bảo thủ hoàng gia để yêu cầu đình chỉ các cuộc bầu cử.

Hội nghị kết thúc bằng một cuộc thảo luận căng thẳng về tương lai của Myanmar nếu chính phủ không điều chỉnh chính sách theo nhu cầu của toàn thể người dân. Điều này là rất quan trọng đối với quốc gia mà lực lượng lao động được bảo vệ bởi pháp luật, nơi mà chính phủ bảo vệ người dân khỏi việc bị lấy đất bất hợp pháp và quan trọng nhất là quá trình chuyển đổi hiện nay không còn chỉ được xây dựng dựa trên việc khai thác tự nhiên.

Kết thúc sự kiện rất thành công tại Yangon, RLS tiếp tục một cuộc thảo luận nửa ngày ở Mandalay, về cùng một chủ đề. Mặc dù vậy, vì khu vực của Mandalay bị ảnh hưởng trực tiếp và nặng nề bởi các dự án khai thác, lấy đất và đốn gỗ, thành phần tham gia chủ yếu bao gồm các nhà hoạt động và các tổ chức xã hội dân sự (CSO), những người quan tâm muốn tìm hiểu thêm về các cuộc biểu tình thành công ở Châu Mỹ Latinh. Một lần nữa, có thể thấy rõ rằng cách tiếp cận trọng yếu của RLS hướng tới phát triển là mối quan tâm lớn đối với nhiều người ở Myanmar và những sự kiện như thế này nên diễn ra thường xuyên hơn. RLS SEA và LRC luôn sẵn sàng tiếp tục phát triển chủ đề này để một mặt mang lại các cuộc thảo luận với các nhà hoạch định chính trị, tăng cường vị thế của các tổ chức dân sự, mặt khác để đạt được một sự chuyển đổi công bằng, minh bạch và bền vững tại Myanmar mà không phụ thuộc vào khai thác.

Comments are closed.